Okołoustne zapalenie skóry – przyczyny, objawy i leczenie dermatologiczne

Przyczyny zapalenia okołoustnego – co może nasilać zmiany?

Dokładna przyczyna choroby nie jest w pełni poznana. Znaczenie mogą mieć zaburzenia bariery naskórkowej oraz reakcja skóry na stosowane preparaty. Jednym z najlepiej rozpoznanych czynników związanych z zapaleniem okołoustnym jest stosowanie glikokortykosteroidów na twarz. Dotyczy to również hydrokortyzonu. Początkowa poprawa po takim kremie może być myląca: po jego odstawieniu wysypka wraca, co skłania do ponownego użycia preparatu i utrwala problem. Z występowaniem lub nasileniem objawów wiąże się również:

• Stosowanie niektórych kosmetyków, zwłaszcza ciężkich, silnie okluzyjnych preparatów,
• Kontakt skóry z drażniącymi składnikami produktów pielęgnacyjnych lub past do zębów,
• Stosowanie sterydów wziewnych i donosowych,
• Zmiany hormonalne,
• Ekspozycja na słońce, wiatr i wysoką temperaturę.

Nie oznacza to, że każdy wymieniony czynnik wywoła chorobę. U konkretnej osoby istotna może być tylko część z nich, a czasem nie udaje się wskazać jednego wyzwalacza.

Czy trzeba odstawić pastę z fluorem?

Rezygnacja z fluoru nie jest uniwersalnym zaleceniem przy wysypce wokół ust. Opisywano przypadki związku zapalenia okołoustnego z pastą o wysokiej zawartości fluoru, ale nie oznacza to, że odpowiada on za każdą taką zmianę. Podrażnienie lub alergię mogą powodować również inne składniki, np. substancje aromatyzujące i detergenty. Jeśli podejrzewasz reakcję na pastę, omów zmianę produktu z dermatologiem lub dentystą. Ma to szczególne znaczenie u dzieci, ponieważ pasta z fluorem pomaga zapobiegać próchnicy. Po szczotkowaniu warto delikatnie usunąć resztki pasty ze skóry wokół ust.

Z czym można pomylić zapalenie skóry wokół ust?

Zaczerwienienie, suchość i krostki w tej okolicy nie zawsze oznaczają zapalenie okołoustne. Podobne objawy mogą wymagać zupełnie innej pielęgnacji i leczenia.

Wyprysk kontaktowy i egzema wokół ust

Egzema i wyprysk to określenia używane zamiennie, a nie dwie odrębne choroby. Wyprysk kontaktowy może wynikać z podrażnienia skóry albo alergii na substancję, z którą miała kontakt. Przyczyną bywają m.in. składniki kosmetyków do ust i produktów higienicznych. Zmiany mogą swędzieć, piec, łuszczyć się i pękać. Potoczne „uczulenie na ustach” nie zawsze jest więc alergią – podobny obraz daje podrażnienie. Przy podejrzeniu alergii kontaktowej lekarz może zalecić testy płatkowe.

Podrażnienie od oblizywania warg

Ślina i powtarzający się cykl zwilżania oraz wysychania skóry mogą uszkadzać jej barierę ochronną. Powstają wtedy czerwone, suche, łuszczące się plamy obejmujące wargi i otaczającą je skórę. Taki problem często występuje u dzieci i wymaga przede wszystkim ograniczenia oblizywania oraz odpowiednio dobranej ochrony skóry.

Liszajec zakaźny i zmiany określane jako „liszaj”

„Liszaj wokół ust” to potoczne, nieprecyzyjne określenie. Nie pozwala ustalić, jaka choroba powoduje zmiany. Nie należy go również utożsamiać z liszajcem zakaźnym, czyli zakażeniem bakteryjnym, w którym mogą pojawiać się pęcherzyki, nadżerki i charakterystyczne miodowożółte strupy. Liszajec jest zakaźny i wymaga innego postępowania niż zapalenie okołoustne.

Grzybica i zapalenie kącików ust

Pęknięcia oraz zaczerwienienie w kącikach ust mogą wiązać się z podrażnieniem śliną, zakażeniem drożdżakowym lub bakteryjnym. Sam wygląd „zajadów” nie potwierdza grzybicy. Przy niejasnych lub nawracających zmianach lekarz może zdecydować o wykonaniu wymazu.

Wysypka wokół ust u dziecka – jak odróżnić jej przyczyny?

Okołoustne zapalenie skóry może występować również u dzieci, w tym u niemowląt. Najczęściej widoczne są drobne grudki przy ustach, nosie lub oczach. U części dzieci współistnieje atopowe zapalenie skóry, a w wywiadzie pojawia się stosowanie preparatów sterydowych. Nie jest to jednak jedyna możliwa przyczyna wysypki. Zaczerwienienie wokół ust u dziecka może być też skutkiem ślinienia, oblizywania warg lub kontaktu skóry z resztkami jedzenia. Nie należy automatycznie uznawać go za alergię pokarmową ani wprowadzać diety eliminacyjnej wyłącznie na tej podstawie.

Rozpoznanie ma znaczenie również przy wyborze kremu. Preparat barierowy może pomóc przy podrażnieniu śliną, natomiast ciężka maść okluzyjna może nasilać zapalenie okołoustne. Nie jest więc prawdą, że wszystkie kremy ochronne „duszą skórę” i zawsze szkodzą. Nie odstawiaj samodzielnie sterydów wziewnych przepisanych dziecku z powodu astmy lub innej choroby. Lekarz może ocenić technikę podawania leku i sposób ograniczenia jego kontaktu ze skórą. Po inhalacji przez maskę należy zadbać o oczyszczenie skóry, która miała kontakt z preparatem, oraz higienę sprzętu zgodnie z instrukcją.

Jak rozpoznaje się okołoustne zapalenie skóry?

Rozpoznanie opiera się zwykle na badaniu skóry i rozmowie o przebiegu objawów. Lekarz pyta m.in. o używane kosmetyki, leki oraz wcześniejsze próby leczenia. Warto przygotować nazwy preparatów stosowanych na twarz, także tych dostępnych bez recepty. Dodatkowe badania nie zawsze są potrzebne. W niejasnych przypadkach można wykonać np. wymaz, badanie w kierunku zakażenia grzybiczego lub testy płatkowe. Zdjęcia zmian skórnych mogą pomóc zrozumieć objawy, ale nie zastępują badania i nie pozwalają wiarygodnie odróżnić wszystkich chorób tej okolicy.

Okołoustne zapalenie skóry – jak leczyć i czym smarować?

Leczenie polega na ograniczeniu czynników nasilających zmiany oraz, gdy jest to potrzebne, zastosowaniu leków. Postępowanie dobiera się do nasilenia objawów, wieku pacjenta i dotychczasowego leczenia.

Uproszczenie pielęgnacji

Podstawą jest często tzw. terapia zerowa, czyli ograniczenie zbędnych kosmetyków i drażniących preparatów. Nie oznacza ona jednak, że każda osoba powinna bez wyjątku odstawić wszystkie produkty i pozostawić silnie przesuszoną skórę bez pomocy. Zwykle zaleca się delikatne mycie i unikanie ciężkich maści. Przy suchości lekarz może dopuścić lekki preparat o prostym składzie. Warto również dobrać dobrze tolerowaną ochronę przeciwsłoneczną.

Odstawianie kremów ze sterydem

Nie stosuj sterydu na nierozpoznane krostki wokół ust. Jeśli preparat został przepisany przez lekarza, skonsultuj sposób zakończenia lub zmiany leczenia. Po jego odstawieniu może wystąpić przejściowe pogorszenie, dlatego nie należy samodzielnie wracać do kremu przy każdym nawrocie.

Leczenie miejscowe i doustne

Dermatolog może zalecić preparat miejscowy, np. z metronidazolem, erytromycyną lub pimekrolimusem. Nie każdy lek jest odpowiedni dla każdego pacjenta, a wrażliwa skóra może źle tolerować część preparatów. Przy bardziej nasilonych lub uporczywych zmianach stosuje się również antybiotyki doustne, u dorosłych często z grupy tetracyklin. Ich zastosowanie wiąże się m.in. z działaniem przeciwzapalnym i nie oznacza, że choroba jest zakaźna. Dobór leku wymaga uwzględnienia wieku, ciąży i innych przeciwwskazań. Leczenie zwykle trwa kilka tygodni, niekiedy kilka miesięcy, dlatego nie należy oceniać jego skuteczności po kilku dniach.

Domowe sposoby na zapalenie okołoustne – co pomaga, a czego unikać?

Domowa pielęgnacja może wspierać leczenie, przede wszystkim przez ograniczenie podrażniania skóry. Nie ma potrzeby wprowadzania kolejnych maseczek, olejków czy preparatów punktowych. W codziennym postępowaniu warto:

• Myć twarz delikatnie, bez szorowania,
• Nie wyciskać i nie rozdrapywać krostek,
• Ograniczyć kosmetyki, po których pojawia się pieczenie lub nasilenie wysypki,
• Stosować pielęgnację uzgodnioną z lekarzem i dać jej czas na działanie.

Nakładanie pasty do zębów na wykwity może dodatkowo podrażniać skórę. Z kolei „naturalny” skład kosmetyku nie wyklucza alergii kontaktowej – substancje zapachowe i składniki roślinne również mogą uczulać. Jeśli mimo uproszczenia pielęgnacji zmiany utrzymują się, nawracają lub się rozszerzają, potrzebna jest konsultacja. Szczególnie warto zgłosić dziecko z sączącymi zmianami lub miodowożółtymi strupami, ponieważ mogą wskazywać na zakażenie wymagające leczenia.

Konsultacja dermatologiczna w LYKKE Dermatologia w Lublinie

Uporczywe zaczerwienienie, pieczenie i krostki wokół ust warto skonsultować, zanim sięgniesz po kolejny preparat. Ustalenie przyczyny pozwala dobrać leczenie i pielęgnację odpowiednie dla konkretnego problemu. W LYKKE Dermatologia w Lublinie konsultacje dorosłych i dzieci prowadzi dr n. med. Jakub Chodorowski, specjalista dermatolog-wenerolog.

Jeśli zmiany utrzymują się lub powracają, umów wizytę i przygotuj informacje o dotychczas stosowanych lekach oraz kosmetykach.